آموزش طراحی سایت
دامنه، هاست و کد سایت مال کیست؟ راهنمای مالکیت دارایی‌های دیجیتال
«سایت مال من است» جمله‌ای است که خیلی‌ها می‌گویند و وقتی پای عمل می‌رسد معلوم می‌شود درست نیست. سایت شما یک چیز واحد نیست؛ دست‌کم پنج دارایی جداگانه است که هرکدام می‌تواند به نام شخص دیگری باشد.
این راهنما این پنج دارایی را جدا میکند، میگوید چطور همین حالا بررسی کنید هرکدام به نام چه کسی است، و اگر به نام شما نیست چه کاری می‌شود کرد.
یک: دامنه — مهمترین دارایی شما
دامنه نشانی شماست. اگر از دست برود، همه‌چیز از دست می‌رود: ترافیک، رتبه، ایمیل سازمانی، لینک‌هایی که دیگران به شما داده‌اند، و کارت ویزیت‌هایی که چاپ کرده‌اید.
چطور بررسی کنیدوارد پنل شرکت ثبتکننده شوید و اطلاعات مالک را ببینید. اگر پنل ندارید یا نمیدانید دامنه کجا ثبت شده، همین خودش پاسخ سؤال است — دامنه در کنترل شما نیست.
چرا دامنه فرق داردهاست را می‌شود عوض کرد، کد را می‌شود دوباره نوشت، طراحی را می‌شود از نو ساخت. ولی دامنه‌ای که سال‌ها اعتبار ساخته، جایگزین ندارد. اگر فقط یک چیز را پیگیری می‌کنید، همین باشد.
دو: هاست
هاست، فضایی است که سایت روی آن اجرا می‌شود. مالکیت اینجا یعنی: حساب هاست به نام چه کسی است و چه کسی می‌تواند پشتیبان بگیرد.
حساب مستقل به نام شمابهترین حالت. شما پشتیبان می‌گیرید، شما تمدید می‌کنید، شما تصمیم می‌گیرید کی جابهجا شوید.
روی حساب طراح، بدون دسترسی شمارایج‌ترین حالت مشکل‌دار. اگر ارتباط قطع شود، فایل‌های سایت را ندارید.
روی سرویس سایت‌سازفایل‌ها روی زیرساخت سرویس‌دهنده است و فقط تا وقتی اشتراک فعال است در دسترس دارید.
تست سادهاگر همین الان بخواهید یک پشتیبان کامل از سایتتان بگیرید، میتوانید؟ اگر جواب «باید از طراح بخواهم» است، هاست در کنترل شما نیست. گزینه‌های میزبانی مستقل در صفحهی هاست و سرور آمده است.
سه: کد و فایل‌های سایت
این بخش بیشترین ابهام را دارد، چون پاسخش به نوع سایت بستگی دارد:
نکته‌ی مهم درباره‌ی وردپرساگر سایت شما وردپرسی است و به هاست دسترسی دارید، عملاً کد را دارید — چون همهی فایلها آنجاست. این یکی از دلایلی است که وردپرس از نظر مالکیت وضعیت بهتری از سایت‌سازها دارد. جزئیاتش در مقایسه‌ی سایت‌ساز و وردپرس آمده است.
چهار: دسترسی‌های مدیریتی
داشتن مالکیت بدون داشتن رمز، عملاً یعنی نداشتن. سه دسترسی جداگانه وجود دارد که اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند:
۱پنل مدیریت سایتجایی که محتوا را ویرایش می‌کنید. داشتن این به‌تنهایی کافی نیست — با آن نمیتوانید سایت را جابهجا کنید.
۲پنل هاستجایی که فایلها، دیتابیس، ایمیل‌ها و پشتیبان‌ها هستند. این مهم‌تر از پنل سایت است.
۳پنل دامنهجایی که تنظیمات دامنه و تمدید انجام می‌شود. از همه مهم‌تر و از همه بیشتر فراموش می‌شود.
اشتباه رایجخیلی‌ها فکر می‌کنند چون رمز ورود به پنل مدیریت سایت را دارند، سایت در کنترلشان است. ولی با آن رمز نمیتوانید سایت را به هاست دیگری ببرید، پشتیبان کامل بگیرید، یا دامنه را تمدید کنید.
پنج: حساب‌های جانبی
این‌ها معمولاً اصلاً به ذهن نمی‌رسند تا روزی که لازم شوند:
ایمیل سازمانیایمیل‌های روی دامنهی شما. اگر روی حساب طراح باشد، سابقه‌ی مکاتبات با مشتریان در خطر است.
ابزار آمارسابقه‌ی ترافیک سایت. از دست دادنش یعنی از دست دادن تاریخچه‌ی عملکرد کسبوکار.
پروفایل نقشهاگر روی حساب شخصی کارمند یا پیمانکار ساخته شده باشد، با رفتن او دسترسی را از دست می‌دهید.
درگاه پرداخت و اینمادباید به نام مالک واقعی کسبوکار باشد؛ برای اینماد این یک الزام رسمی است.
برای پروفایل نقشه، مسیر درست ساخت و مالکیت در راهنمای ثبت کسبوکار در گوگل مپ و برای اینماد در راهنمای دریافت نماد اعتماد آمده است.
بررسی ۱۰ دقیقه‌ای وضعیت خودتان
هر مورد را جداگانه چک کنید
می‌دانم دامنهام کجا ثبت شده و به پنلش دسترسی دارم
اطلاعات مالک دامنه، نام خودم یا شرکت خودم است
می‌دانم تاریخ انقضای دامنه کِی است
به پنل هاست دسترسی دارم و می‌توانم خودم پشتیبان بگیرم
رمز پنل مدیریت سایت را دارم و کار میکند
ایمیل‌های سازمانی روی حسابی است که من کنترلش می‌کنم
حساب ابزار آمار به نام خودم یا شرکت است
پروفایل گوگل مپ روی حساب کسبوکار است، نه حساب شخصی کسی
اگر سایت اختصاصی است، نسخه‌ی اصلی کد را دارم
یک پشتیبان کامل و به‌روز، خارج از هاست دارم
هر موردی که «نه» است، یک ریسک باز است. لازم نیست همه را یک‌روزه حل کنید — ولی دو مورد اول را همین امروز بررسی کنید، چون از همه پرهزینه‌ترند.
اگر به نام شما نیست، چه کار کنید
۱اول بپرسید، با آرامشبسیاری از موارد سوءتفاهم یا سهل‌انگاری است، نه بدنیتی. یک درخواست روشن و کتبی برای انتقال مالکیت و تحویل دسترسی‌ها، معمولاً کافی است.
۲درخواست را مکتوب کنیدپیام یا ایمیل، با ذکر دقیق اینکه چه چیزی می‌خواهید: انتقال مالکیت دامنه، دسترسی پنل هاست، رمز پنل سایت. مکتوب بودن هم شفافیت می‌آورد هم سند می‌سازد.
۳همزمان پشتیبان بگیریداگر دسترسی محدودی دارید، تا قبل از هر تنشی از محتوا و داده‌ها نسخه بگیرید. این کار را به بعد موکول نکنید.
۴اگر پاسخی نگرفتیدمسیرهای بعدی — از پیگیری با شرکت ثبتکننده تا اقدام حقوقی — در راهنمای «طراح سایتم جواب نمیدهد» آمده است.
یک واقعیت که باید بدانیداگر دامنه به نام شخص دیگری ثبت شده، انتقالش نیازمند همکاری همان شخص است. شرکت ثبتکننده معمولاً بدون رضایت مالک ثبت‌شده، مالکیت را منتقل نمی‌کند. به همین دلیل، جلوگیری از این وضع بسیار ساده‌تر از حلش است.
چطور از ابتدا درست انجام دهید
هزینه‌ی انجام درست این کارها تقریباً صفر است. هزینه‌ی انجام ندادنشان می‌تواند کل حضور آنلاین کسبوکار شما باشد. تنها چیزی که لازم است، این است که در ابتدای کار بپرسید و در قرارداد بنویسید.
فهرست کامل بندهایی که باید در قرارداد باشد، در «قرارداد طراحی سایت؛ ۱۱ بند ضروری» آمده است.
چهار سناریوی واقعی
دامنه به نام طراح، سایت روی هاست اوسخت‌ترین حالت. عملاً هیچ دارایی دیجیتالی در کنترل شما نیست. اگر ارتباط سالم است، همین امروز درخواست انتقال بدهید — پیش از اینکه اختلافی پیش بیاید.
دامنه به نام شما، هاست دست طراحقابل مدیریت. دامنه مال شماست، پس میتوانید سایت را جای دیگری بسازید و دامنه را منتقل کنید. محتوا را از دست می‌دهید مگر اینکه پشتیبان داشته باشید.
همه‌چیز به نام شما ولی رمزها را نداریدشدنی است. شرکت ثبتکننده و شرکت هاست معمولاً مسیر بازیابی برای مالک ثبت‌شده دارند. چون مالک شمایید، احراز هویت راه‌حل است.
همه‌چیز روی حساب شخصی یک کارمند سابقمسئله‌ی رایجی در شرکت‌هاست. ایمیل، پروفایل نقشه، ابزار آمار و گاهی دامنه، همه روی حساب شخصی کسی که دیگر نیست. راه پیشگیری ساده است: همهی حساب‌ها با ایمیل کسبوکار ساخته شوند.
چک‌لیست تحویل پروژه
در پایان هر پروژه‌ی سایت — چه با ما، چه با هر کس دیگر — این فهرست باید تحویل داده شود:
اقلام تحویل
نام شرکت ثبت‌کننده‌ی دامنه و دسترسی پنل آن
تاریخ انقضای دامنه
مشخصات هاست و دسترسی پنل مدیریت آن
نام کاربری و رمز پنل مدیریت سایت
یک نسخه‌ی پشتیبان کامل از فایلها و دیتابیس
فهرست افزونه‌ها و سرویس‌های استفاده‌شده و لایسنس‌هایشان
دسترسی به ایمیل‌های سازمانی
دسترسی به ابزار آمار
کد اینماد یا ساماندهی، اگر وجود دارد
مستند کوتاه از اینکه سایت چطور کار میکند و چه چیزی کجاست
این فهرست را در انتهای قرارداد بگذارید. تحویل پروژه یعنی تحویل این ده مورد — نه فقط بالا آمدن سایت روی دامنه.
اگر شرکت یا چند شریک هستید
همه‌چیز به نام شرکت، نه اشخاصدامنه و حساب‌ها باید به نام شخص حقوقی ثبت شوند تا با تغییر افراد، دارایی جابهجا نشود.
ایمیل کسبوکار، نه ایمیل شخصیحسابی مثل info یا admin روی دامنهی خودتان که چند نفر به آن دسترسی دارند، بهتر از ایمیل شخصی یک نفر است.
دسترسی چندنفره، مالکیت واحدبه دیگران نقش مدیر بدهید، ولی مالکیت را روی یک حساب سازمانی نگه دارید.
مستندسازیفهرستی از اینکه چه چیزی کجاست و چه کسی دسترسی دارد. این سند باید خارج از ذهن یک نفر وجود داشته باشد.
نکته‌ای که شرکت‌ها دیر می‌فهمنداگر همهی دارایی‌های دیجیتال روی حساب شخصی مدیرعامل یا یک کارمند باشد، شرکت از نظر حقوقی مالک آنها نیست. در زمان تغییر مدیریت یا اختلاف، این مسئله‌ی جدی‌ای می‌شود.
سؤالات متداول
طراح میگوید دامنه را به نام خودش ثبت میکند تا کارها راحتتر باشد؛ اشکالی دارد؟
بله. راحتی امروز، وابستگی فرداست. اگر واقعاً نمیخواهید درگیر فرایند ثبت شوید، مشکلی نیست که او انجامش دهد — ولی به نام شما و با تحویل دسترسی پنل.
رمز پنل سایت را دارم؛ یعنی سایت مال من است؟
نه لزوماً. با آن رمز نمیتوانید سایت را جابهجا کنید، پشتیبان کامل بگیرید یا دامنه را تمدید کنید. سه دسترسی جداگانه وجود دارد و پنل سایت کماهمیتترینشان است.
سایتم روی هاست طراح است و او پاسخ نمیدهد؛ چه کنم؟
اگر به دامنه دسترسی دارید، میتوانید سایت را روی هاست جدید بسازید و دامنه را منتقل کنید — هرچند محتوا را باید بازسازی کنید. اگر دامنه هم دست شما نیست، وضعیت سختتر است و مسیرش در راهنمای بازپسگیری دسترسی آمده است.
چطور بفهمم دامنه به نام چه کسی است؟
از پنل شرکت ثبتکننده. اگر نمیدانید کجا ثبت شده، از طراح بپرسید یا از طریق اطلاعات عمومی دامنه بررسی کنید. برای دامنههای ایرانی، اطلاعات مالک معمولاً قابل استعلام است.
کد سایت وردپرسیام را باید تحویل بگیرم؟
اگر به هاست دسترسی دارید، عملاً کد را دارید — همهی فایلها روی همان هاست هستند. چیزی که باید مطمئن شوید، دسترسی به هاست و وجود پشتیبان است.
پشتیبان را کجا نگه دارم؟
جایی غیر از خود هاست. پشتیبانی که روی همان سرور ذخیره شده، در بدترین سناریو با خود سرور از بین می‌رود. اگر نمیخواهید خودتان پیگیرش باشید، پشتیبانی سایت این کار را انجام می‌دهد.
دامنهام منقضی شده و کس دیگری ثبتش کرده؛ برمیگردد؟
معمولاً نه. به همین دلیل دانستن تاریخ انقضا و تمدید بهموقع، مهمترین کار پیشگیرانه است. تمدید خودکار را فعال کنید و یادآوری بگذارید.
برای دامنهی جدید چه کار کنم؟
ثبت به نام خودتان، با ایمیل کسبوکار، و فعال کردن تمدید خودکار. جزئیاتش در صفحهی ثبت دامنه آمده است.
اگر سایت تازه‌ای می‌سازید و می‌خواهید از ابتدا همه‌چیز به نام خودتان باشد، طراحی سایت مراحل کار و تحویل دسترسی‌ها را توضیح داده است.
وضعیت مالکیت سایتتان را بررسی کنیمبگویید دامنه و هاستتان کجاست — می‌گوییم چه چیزی واقعاً در کنترل شماست و چه چیزی باید منتقل شود. بررسی رایگان است.